CÂY CAM NGỌT CỦA TÔI

—★—
Tác giả: JOSÉ MAURO DE VASCONCELOS

Quét mã QR code để truy cập nhanh nhóm trên
Facebook.

Mua máy đShọcospáec.hvnt/ạki:inkdinledsleasigaoignon.vn hoặc
Facebook: ebookdep

Mục lục
TÁC GIẢ
PHẦN 1

PHẦN 2

Chương
Chương
Chương
Chương
Chương

1
2
3
4
cuối của phần 1

Chương
Chương
Chương
Chương
Chương
Chương
Chương
Chương
Chương

1
2
3
4
5
6
7
8
cuối

TÁC GIẢ

J

OSÉ MAURO DE VASCONCELOS (1920-1984) sinh ra trong một
gia đình nghèo ở ngoại ô Rio de Janeiro, Brazil. Lớn lên ông phải

làm đủ nghề để kiếm sống; nhưng với tài kể chuyện thiên bẩm, trí
nhớ phi thường, trí tưởng tượng tuyệt vời cùng vốn sống phong phú,
José cảm thấy trong mình thôi thúc phải trở thành nhà văn nên đã
bắt đầu sáng tác từ năm 22 tuổi. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông
là tiểu thuyết mang màu sắc tự truyện Cây cam ngọt của tôi. Cuốn
sách được đưa vào chương trình tiểu học của Brazil, được bán bản
quyền cho hai mươi quốc gia và chuyển thể thành phim điện ảnh.
Ngoài ra, José còn rất thành công trong vai trò diễn viên điện ảnh và
biên kịch.
 

“Vị chua chát của cái nghèo hòa trộn với vị ngọt ngào khi khám
phá ra những điều khiến cuộc đời này đáng sống… một tác phẩm
kinh điển của Brazil. ”
· BOOKLIST

PHẦN 1
ĐÔI KHI, VÀO GIÁNG SINH,
ĐỨA CON CỦA QUỶ RA ĐỜI

Chương 1
KHÁM PHÁ NHIỀU ĐIỀU

C

húng tôi đi xuống phố, tay trong tay, chẳng có gì phải vội.
Totoca đang dạy tôi về cuộc sống. Và điều đó khiến tôi thực sự

hạnh phúc, được anh trai nắm tay và dạy nhiều điều. Nhưng là dạy
về những điều thuộc thế giới bên ngoài. Bởi vì ở nhà, tôi học hỏi
bằng cách tự mày mò khám phá và tự làm; tôi mắc lỗi nhiều và vì
mắc lỗi, tôi thường bị ăn đòn. Cho tới tận trước đấy không lâu, tôi
vẫn chưa bị ai đánh bao giờ. Nhưng rồi mọi người nghe được
chuyện này, chuyện nọ và bắt đầu nói tôi là quỷ, là quái vật, là tiểu
yêu tóc hung. Tôi không muốn biết về điều đó. Nếu không phải
đang ở bên ngoài thì tôi đã bắt đầu hát. Hát thú vị lắm. Ngoài ca
hát, Totoca còn biết làm điều khác nữa: anh có thể huýt sáo. Nhưng
dù cố gắng đến mức nào tôi cũng chẳng thể bắt chước anh huýt sáo
được, chẳng âm thanh nào bật ra cả. Để an ủi tôi, anh bảo chuyện
đó cũng bình thường thôi, rằng tôi chưa có cái miệng của người huýt
sáo. Nhưng vì không thể hát thành lời, tôi hát thầm ở trong lòng.
Thoạt đầu điều đó thật kỳ cục, nhưng về sau tôi cảm thấy hát như
thế thực sự thú vị. Và lúc này, tôi đang nhớ lại một bài hát mẹ
thường hát khi tôi còn bé xíu. Mẹ đứng bên chậu giặt, mảnh khăn
buộc quanh đầu để che nắng. Với chiếc tạp dề ôm quanh thắt lưng,
mẹ đứng đó hết giờ này đến giờ khác, dầm tay trong nước, khiến xà
phòng nổi cơ man nào là bọt. Sau đó mẹ vắt kiệt nước khỏi quần áo

và đem ra dây, phơi lên, kẹp lại và kéo chiếc dây phơi lên cao. Mẹ
làm thế với tất cả quần áo. Mẹ giặt thuê cho nhà bác sĩ Faulhaber để
kiếm thêm chút ít giúp trang trải chi phí sinh hoạt. Mẹ cao, gầy,
nhưng rất đẹp. Da mẹ rám nắng, tóc thẳng và đen. Khi mẹ không
cột tóc lên, tóc mẹ xõa đến tận thắt lưng. Nhưng tuyệt nhất là khi
mẹ hát, và tôi hay quanh quẩn bên mẹ học lỏm.
 
Chàng thủy thủ ơi, chàng thủy thủ ơi

Chàng thủy thủ của nỗi buồn ơi
Vì chàng
Ngày mai em sẽ chết…
Những con sóng xô bờ
Quăng mình lên bờ cát
Chàng ra khơi rồi
Chàng thủy thủ ơi…
 

Tình yêu của chàng
Chẳng được nổi một ngày
Tàu nhổ neo rồi
Tàu ra khơi…
 

Những con sóng xô bờ…
 
Bài hát đó luôn khiến lòng tôi dâng trào một nỗi buồn khó hiểu.
Totoca giật tay tôi. Tôi bừng tỉnh.
“Sao thế Zezé?”

“Không sao ạ. Em đang hát thôi mà.”
“Hát ư?”
“Vâng.”
“Vậy chắc anh điếc rồi.”
Anh ấy không biết con người ta có thể hát thầm ư? Tôi im lặng.
Nếu anh không biết thì tôi cũng chẳng định dạy anh đâu.
Chúng tôi đã tới lề đường quốc lộ Rio-São Paulo.
Trên đường quốc lộ, có đủ mọi loại xe. Xe tải, xe con, xe ngựa,
xe đạp.
“Này, Zezé, chuyện quan trọng đây này. Trước hết chúng ta phải
quan sát thật kỹ một chiều, sau đó nhìn chiều kia. Bây giờ sang
đường nào.”
Chúng tôi chạy sang đường.
“Em có sợ không?”
Tôi sợ, nhưng tôi lắc đầu.
“Chúng mình cùng làm lại nào. Sau đó anh muốn xem em đã biết
cách hay chưa.”
Chúng tôi chạy trở lại phía bên kia đường.
“Bây giờ em sang đường đi. Đừng ngập ngừng, bởi vì em lớn rồi
mà.”
Tim tôi đập nhanh hơn.
“Nào. Sang đi.”
Tôi chạy sang đường, gần như nín thở. Tôi đợi một chút và anh
ra hiệu cho tôi quay trở về chỗ anh.

“Lần đầu mà làm được thế là tốt đấy. Nhưng em đã quên một
điều. Em phải nhìn cả hai phía xem có xe đang chạy tới không.
Không phải lúc nào anh cũng có mặt ở đây để ra hiệu cho em đâu.
Chúng ta sẽ thực hành thêm trên đường về nhà nhé. Nhưng giờ thì
đi thôi, vì anh muốn chỉ cho em một thứ.”
Anh cầm tay tôi và chúng tôi lại bắt đầu bước đi, thong thả. Tôi
không cách nào thôi nghĩ về một cuộc trò chuyện cách đây ít lâu.
“Totoca.”
“Gì cơ?”
“Anh đã cảm nhận được tuổi chín chắn chưa?”
“Thứ vớ vẩn gì vậy?”
“Bác Edmundo nói đấy. Bác nói em 'khôn trước tuổi' và rằng
chẳng bao lâu nữa em sẽ đến tuổi chín chắn. Nhưng em chẳng cảm
thấy có gì khác cả.”
“Bác Edmundo bị ngớ ngẩn đấy. Bác ấy luôn nhồi những thứ vớ
vẩn vào đầu em.”
“Bác ấy không ngớ ngẩn đâu. Bác ấy khôn ngoan đấy chứ. Và khi
lớn lên em muốn trở nên khôn ngoan, thành nhà thơ và thắt nơ
bướm. Một ngày nào đó em sẽ được chụp ảnh chân dung thắt nơ
hẳn hoi.”
“Tại sao lại thắt nơ?”
“Bởi vì anh không thể trở thành nhà thơ nếu không thắt nơ. Khi
bác Edmundo cho em xem ảnh các nhà thơ trong cuốn tạp chí đó,
em thấy ai cũng thắt nơ cả.”

“Zezé, em phải thôi đi, đừng tin mọi điều bác ấy nói với em nữa.
Bác Edmundo hơi biêng biêng đấy. Bác ấy còn hơi xạo nữa.”
“Bác ấy là đồ chó đẻ ư?”
“Em đã bị tát lệch mặt vì nói bậy quá nhiều mà chưa chừa à! Bác
Edmundo không như vậy. Anh nói 'biêng biêng' cơ mà. Nghĩa là hơi
hâm hâm.”
“Anh bảo bác ấy là kẻ nói xạo mà.”
“Đó là hai chuyện hoàn toàn khác.”
“Không, có khác gì đâu. Hôm nọ cha kể về ông Labonne với bác
Severino, bạn chơi bài của cha, và cha nói, 'Lão chó đẻ ấy là một kẻ
nói xạo trời đánh thánh vật.' Và chẳng ai tát cha lệch mặt cả.”
“Người lớn nói thế thì không sao.”
Chúng tôi không nói gì trong vài phút.
“Bác Edmundo không… Mà biêng biêng có nghĩa là gì, anh
Totoca?”
Anh giơ ngón tay chỉ lên đầu, quay quay ngón tay vẽ thành
những vòng tròn trong không khí.
“Không, bác ấy không phải vậy. Bác ấy tốt lắm. Bác ấy dạy em
nhiều điều, và chỉ đánh em có mỗi một lần, lại còn chẳng đánh
mạnh nữa.”
Totoca giật mình.
“Bác ấy đánh em à? Khi nào?”
“Khi em hư thật và bị Glória tống đến nhà bà. Bác ấy muốn đọc
báo nhưng không tìm thấy kính. Bác tìm hết chỗ cao đến chỗ thấp

và nổi điên thực sự. Bác hỏi bà kính của bác ở đâu nhưng bà không
biết. Hai người lục tung cả nhà lên để tìm. Thế rồi em nói em biết
kính của bác ở đâu và nếu bác cho em ít tiền để mua bi thì em sẽ
nói cho bác biết. Bác đi đến chỗ để áo khoác và lấy ra một ít tiền.
“Mang kính ra đây thì bác đưa tiền cho mày.”
“Em đến chỗ rương đựng quần áo lấy cái kính ra. Bác nói, 'Ra là
mày, đồ ranh con!' Bác phát vào lưng em và cất béng tiền đi.”
Totoca cười phá lên.
“Em đến đó để khỏi bị ăn đòn ở nhà thế mà lại bị đánh ở đó. Đi
nhanh chân lên một chút, nếu không chúng ta sẽ chẳng bao giờ đến
nơi được đâu.”
Tôi vẫn đang nghĩ về bác Edmundo.
“Totoca, trẻ con nghỉ hưu phải không?”
“Gì cơ?”
“Bác Edmundo chẳng làm gì cả mà vẫn có tiền. Bác không làm
việc, nhưng Tòa Thị chính vẫn trả tiền cho bác hằng tháng.”
“Thì sao?”
“À thì, trẻ con chẳng làm gì. Trẻ con ăn, ngủ và được cha mẹ cho
tiền.”
“Nghỉ hưu khác chứ, Zezé. Người nghỉ hưu đã làm việc trong một
thời gian dài rồi, tóc đã ngả bạc, chân chậm mắt mờ như bác
Edmundo rồi. Nhưng đừng nghĩ về những thứ khó nhằn ấy nữa. Nếu
em muốn học nhiều điều từ bác ấy thì tốt thôi. Nhưng khi đi với anh
thì không nhé. Hãy cư xử như những đứa con trai khác. Em thậm chí

có thể chửi thề, nhưng đừng nhét đầy đầu những thứ khó nhằn.
Nếu không anh sẽ không đi chơi với em nữa đâu.”
Tôi xị mặt xuống và không muốn nói chuyện nữa. Tôi cũng
chẳng muốn hát. Chú chim nhỏ ca hát bên trong tôi đã bay mất rồi.
Chúng tôi dừng lại và Totoca chỉ tay về phía ngôi nhà.
“Nó đấy. Thích không?”
Đó là một ngôi nhà bình thường. Màu trắng với những ô cửa sổ
màu xanh dương. Toàn bộ cửa nẻo đều đóng im ỉm và im ắng như
tờ.
“Có ạ. Nhưng tại sao chúng ta phải chuyển đến đây chứ?”
“Thay đổi cũng tốt mà.”
Chúng tôi đứng trông qua hàng rào, nhìn cây xoài ở phía bên này
và cây me ở phía bên kia.
“Em là đứa hay chạy lăng xăng, nhưng em không biết nhà mình
đang có chuyện gì đâu. Cha thất nghiệp rồi, đúng không? Đã sáu
tháng kể từ khi cha choảng nhau với ông Scottheld và bị đuổi việc.
Em có biết bây giờ Lalá đang làm việc ở nhà máy không? Còn mẹ thì
sắp đi làm ở thành phố, trong xưởng English Mill đấy, biết không?
Giờ thì em biết rồi đấy, đồ ngốc ạ. Ở cái nhà mới này, ta sẽ tiết kiệm
được tiền thuê nhà… Cái nhà kia thì cha nợ tám tháng tiền thuê nhà
rồi. Em còn quá nhỏ nên không phải lo lắng về những chuyện buồn
như thế. Nhưng anh sẽ phải giúp thật lực, xắn tay vào hỗ trợ việc
nhà.”
Anh đứng im lặng một lát.

“Totoca, họ sẽ mang con báo đen và hai con sư tử cái tới đây
chứ?”
“Dĩ nhiên. Và lão gia nhân này sẽ phải tháo dỡ cái chuồng gà.”
Anh nhìn tôi bằng ánh mắt thương xót, trìu mến.
“Anh chính là người sẽ dỡ vườn thú và lắp ghép nó lại ở đây.”
Tôi thở phào. Bởi vì nếu không tôi sẽ phải kiếm thứ gì đó mới mẻ
để chơi với em trai út Luís của tôi.
“Em đã thấy anh là người bạn như thế nào của em rồi, đúng
không Zezé? Này, em sẽ chẳng mất mát gì nếu nói cho anh biết em
đã làm 'chuyện đó' như thế nào…”
“Totoca, em thề là em không biết. Em thực sự không biết.”
“Em nói dối. Ai đó đã dạy em học.”
“Em chẳng học gì cả. Chẳng ai dạy em hết. Trừ phi quỷ sứ dạy
em trong giấc ngủ. Jandira nói quỷ sứ là cha đỡ đầu của em.”
Totoca bối rối. Anh thậm chí còn cốc đầu tôi mấy cái, cố bắt tôi
phải nói cho anh biết. Nhưng tôi không biết mình đã làm được
chuyện đó như thế nào.
“Chẳng ai tự học cái đó được.”
Nhưng anh không biết phải nói gì bởi vì chẳng ai thực sự nhìn
thấy người nào dạy tôi học gì hết. Đó là một bí ẩn.
 
Tôi nhớ lại chuyện xảy ra một tuần trước. Nó đã khiến cả nhà tôi
xôn xao. Chuyện bắt đầu tại nhà bà tôi, khi tôi ngồi cạnh bác
Edmundo đang đọc báo.
“Bác ơi.”

“Gì vậy, con trai?”
Bác kéo cặp kính xuống chóp mũi, như cái cách mọi người lớn
thường làm khi họ đã già.
“Mấy tuổi bác học đọc?”
“Khoảng tầm sáu, bảy tuổi.”
“Trẻ năm tuổi có thể học đọc không bác?”
“Bác nghĩ là có. Nhưng chẳng ai thích dạy chúng đâu bởi vì
chúng còn quá nhỏ.”
“Bác học đọc như thế nào ạ?”
“Như mọi người khác thôi, với những người đọc mẫu. Đọc 'bờ a
ba'.”
“Ai cũng phải học đọc theo cách đó ạ?”
“Theo bác biết thì ai cũng học như thế cả.”
“Tất cả mọi người ư?”
Bác nhìn tôi, ngạc nhiên.
“Này, Zezé, đó là cách mọi người học đọc. Bây giờ hãy để yên
cho bác đọc nốt. Ra sân sau mà tìm ổi đi.”
Bác đẩy kính lên và cố tập trung đọc. Nhưng tôi không chịu đi.
“Tiếc quá!”
Nghe thấy tiếng cảm thán chân thật ấy, bác lại kéo kính xuống
thấp.
“Trời đấy quỷ thần ơi. Cháu định ngồi dai như đỉa ở đây đấy à?”
“Chỉ là cháu đã đi cả một quãng đường xa như thế tới đây để nói
với bác một điều.”

“Thôi được rồi, vậy thì nói đi.”
“Không. Không phải vậy. Trước hết cháu cần biết ngày lĩnh lương
hưu tới đây của bác là ngày nào.”
“Ngày kia,” bác nói, vừa nhìn tôi vẻ dò xét vừa cười tủm tỉm.
“Ngày kia là thứ mấy hả bác?”
“Thứ Sáu.”
“Ừm, thứ Sáu bác có thể mang từ thành phố về cho cháu một
con Vua Bạc không ạ?”
“Nói từ từ xem nào, Zezé. Vua Bạc là gì?”
“Là con ngựa trắng nhỏ cháu nhìn thấy trong rạp chiếu bóng.
Chủ của nó là Fred Thompson. Nó là ngựa đã được thuần dưỡng
rồi.”
“Cháu muốn bác mang về cho cháu một con ngựa nhỏ kéo xe
ư?”
“Không ạ. Cháu muốn con ngựa kiểu có đầu gỗ và bộ dây cương
cơ. Ngựa kiểu bác gắn cái đuôi vào rồi chạy vòng quanh ấy ạ. Cháu
cần phải luyện tập vì sau này cháu sẽ đóng phim.”
Bác cười phá lên.
“Bác hiểu rồi. Và nếu bác kiếm nó cho cháu, thì bác được gì
nào?”
“Cháu sẽ làm một việc gì đó cho bác ạ.”
“Cháu thơm bác một cái nhé?”
“Cháu không thích thơm thiếc lắm đâu ạ.”
“Vậy thì ôm nhé?”

Tôi nhìn bác Edmundo và thật lòng cảm thấy tội nghiệp cho bác.
Con chim nhỏ bên trong tôi nói một điều gì đó. Và tôi nhớ lại một
chuyện tôi đã nghe người ta nói rất nhiều lần, rằng bác Edmundo
sống ly thân với vợ và họ có năm đứa con. Nhưng bác sống một
mình, đi lại chậm chạp lắm… Có lẽ bác đi chậm vì nhớ các con
chăng? Con bác chẳng bao giờ đến thăm bác.
Tôi đi vòng qua bàn và ôm bác thật chặt. Tôi cảm thấy đám tóc
bạc của bác cọ vào trán mình. Tóc bác mềm thật đấy.
“Đây không phải vì con ngựa đâu ạ. Cháu sẽ làm cho bác một
việc khác cơ. Cháu sẽ đọc.”
“Gì cơ, Zezé? Cháu biết đọc ư? Ai dạy cháu?”
“Chẳng ai cả.”
“Cháu nói dối.”
Tôi đi ra, và nói vọng vào từ ngoài cửa, “Thứ Sáu bác hãy mang
ngựa về cho cháu và bác sẽ thấy cháu có biết đọc hay không!”
Sau đó, khi đêm xuống và chị Jandira đã thắp đèn dầu lên bởi vì
công ty điện đã cắt điện nhà chúng tôi do chưa thanh toán hóa đơn,
tôi đứng nhón chân ngắm “ngôi sao” ấy. Đó là bức tranh vẽ trên một
mảnh giấy, hình một ngôi sao với lời nguyện cầu ở bên dưới mong
ngôi sao phù hộ cho nhà chúng tôi.
“Jandira, chị nhấc em lên được không? Em sẽ đọc những chữ
kia.”
“Nói phét đủ rồi đấy, Zezé. Chị đang bận.”
“Cứ nhấc em lên một tí thôi rồi em sẽ cho chị xem.”

“Này, Zezé, nếu định giở trò gì thì mày liệu hồn.” Chị nhấc tôi lên
phía sau cánh cửa.
“Nào, đọc đi. Chị đang muốn xem đây.”
Vậy là tôi đọc, đọc thật. Tôi đọc câu cầu nguyện, cầu Chúa phù
hộ cho gia đình chúng tôi và bảo vệ chúng tôi khỏi những linh hồn
hiểm ác.
Jandira đặt tôi xuống. Miệng chị há hốc.
“Zezé, mày đã thuộc lòng câu đó phải không? Mày lừa chị phải
không?”
“Jandira, em thề. Em có thể đọc mọi thứ.”
“Chẳng ai không học mà lại biết đọc cả. Là bác Edmundo dạy
mày phải không? Hay bà?”
“Chẳng ai cả.”
Chị chạy đi lấy một tờ báo và tôi đọc không sai chữ nào. Chị kêu
ré lên và gọi Glória. Glória trở nên lo lắng và đi gọi Alaíde. Trong
vòng mười phút, hàng xóm của chúng tôi đã xúm lại để xem chuyện
lạ.
 
Đó chính là chuyện Totoca muốn tôi nói cho anh biết.
“Bác ấy đã dạy em và hứa cho em con ngựa nếu em học được.”
“Không phải vậy.”
“Anh sẽ hỏi bác ấy.”
“Anh đi mà hỏi. Em không biết giải thích chuyện đó như thế nào,
Totoca ạ. Nếu biết, em đã nói với anh.”
“Vậy thì đi thôi. Rồi mày sẽ thấy. Khi mày cần gì đó…”

Anh giận dữ chộp tay tôi và bắt đầu lôi tôi về nhà. Rồi anh nghĩ
ra một cách để trả thù.
“Đáng đời mày chưa! Mày học quá sớm, đồ ngốc ạ. Giờ thì mày
sẽ phải bắt đầu đến trường vào tháng Hai.”
Đó là ý tưởng của Jandira. Nhờ thế nhà tôi sẽ yên bình suốt cả
buổi sáng, còn tôi thì sẽ biết thế nào là lễ độ.
“Lại học cách sang đường đi. Đừng tưởng khi mày đi học thì anh
sẽ là vú em của mày, lần nào cũng đưa mày sang đường nhé. Nếu
mày thông minh như vậy, thì mày cũng có thể học được việc này.”
 
“Đây, ngựa đây. Giờ thì đọc cái này xem nào.”
Bác mở tờ báo ra và chỉ cho tôi một câu trong một mẩu quảng
cáo thuốc chữa bệnh.
“Thuốc có trong tất cả các hiệu thuốc và các cửa hàng dược uy
tín,” tôi đọc.
Bác Edmundo chạy ra gọi bà từ sân sau vào.
“Mẹ ơi. Nó thậm chí đọc đúng cả từ 'hiệu thuốc' này.”
Cả hai người bắt đầu đố tôi đọc những câu khác và tôi đọc được
hết.
Bà bắt đầu lẩm bẩm gì đó tôi nghe không hiểu.
Bác Edmundo đưa cho tôi con ngựa và tôi lại ôm bác. Sau đó bác
nâng cằm tôi và nói bằng giọng ngập ngừng, “Cháu rồi sẽ tiến xa,
khỉ con ạ. Không phải ngẫu nhiên tên cháu lại là José. Cháu sẽ là
mặt trời và các vì sao sẽ sáng lấp lánh quanh cháu.”

Tôi không hiểu bác nói gì và tự hỏi liệu có đúng là bác hơi biêng
biêng hay không.
“Cháu không hiểu được chuyện đó đâu. Đó là câu chuyện về
Joseph*. Khi nào cháu lớn hơn một chút, bác sẽ kể cho cháu nghe.”
Tôi mê mẩn các câu chuyện. Chuyện càng khó hiểu thì tôi càng
thích.
Tôi vỗ vỗ con ngựa nhỏ của mình một lúc lâu rồi ngước lên nhìn
bác Edmundo, nói, “Bác có nghĩ tuần tới cháu sẽ lớn hơn một chút
không, bác?”

Chương 2
MỘT CÂY CAM NGỌT

T

rong gia đình tôi, mỗi đứa lớn đều phải trông một đứa em.
Jandira trông Glória và một người em gái khác - đã bị đưa đến

miền Bắc làm con nuôi để được nuôi nấng cho tử tế. Totoca là đứa
em cưng của Jandira. Lalá là người trông nom tôi, mãi cho đến dạo
gần đây. Sau đó thì chị hết thích tôi. Tôi nghĩ chị đã chán phát ớn tôi
rồi hoặc đã yêu mê mệt bạn trai chị, một anh chàng bảnh bao diện
quần thụng áo khoác lửng giống như ca sĩ. Cái thời anh chị còn
thường đưa tôi đi dạo (bạn trai chị gọi là “tản bộ”) vào các ngày Chủ
nhật, anh thường mua cho tôi một ít kẹo thật ngon để tôi không kể
cho ai biết chuyện của hai người. Tôi thậm chí không thể hỏi bác
Edmundo xem “tản bộ” có nghĩa là gì, nếu không cả nhà sẽ phát
hiện ra.
Hai người anh chị nữa của tôi bị chết yểu và tôi chỉ nghe nói về
họ mà thôi. Mọi người kể anh chị là hai em bé người da đỏ thuộc bộ
tộc Apinajé, da đen lắm, có mái tóc đen thẳng. Bởi vậy nên anh chị
mới được đặt cho những cái tên của người da đỏ. Chị tên là Aracy,
còn anh là Jurandyr.
Sau đó em trai Luís của tôi ra đời. Glória là người trông nom nó
nhiều nhất, sau đó đến tôi. Thằng bé thậm chí không cần ai phải
trông, bởi vì trên đời này chẳng có bé trai nào ngoan ngoãn, yên
lặng và dễ thương hơn nó.

Chính vì thế, khi nó nói bằng giọng nhỏ nhẹ, sõi ơi là sõi, đúng
lúc tôi đang bước chân ra đường, tôi thay đổi ý định ngay tức thì.
“Zezé ơi, anh đưa em đi vườn thú nhé? Hôm nay có vẻ trời sẽ
không mưa đâu, anh nhỉ?”
Cưng quá đi mất. Nó nói sõi quá. Thằng bé đó sau này không
phải của vừa đâu; thể nào nó cũng sẽ tiến xa cho xem.
Tôi ngắm nhìn ngày đẹp trời, nhìn bầu trời xanh thăm thẳm,
chẳng nỡ lòng nào nói dối. Bởi vì đôi khi, nếu đang không vui, tôi sẽ
nói, “Luís, em điên à. Nhìn xem, cơn dông sắp kéo đến kia kìa!”
Lần này tôi cầm bàn tay nhỏ bé của nó và chúng tôi bước ra sân
sau bắt đầu cuộc phiêu lưu.
Sân sau được chia thành ba khu vui chơi. Một là vườn thú. Một
khu là châu Âu, kết thúc chỗ hàng rào nhỏ ngay ngắn của Julio. Tại
sao lại là châu Âu ư? Ngay cả chú chim nhỏ trong tôi cũng không
biết. Chúng tôi chơi trò đi cáp treo lên núi Sugarloaf. Chúng tôi
mang cái hộp đựng cúc áo ra và xâu hết cúc lại bằng một sợi dây.
(Bác Edmundo gọi thứ dây đó là thừng. Tôi cứ nghĩ “thừng” là đứa
con trai, nhưng bác giải thích con trai là “thằng” cơ). Sau đó chúng
tôi buộc một đầu dây vào hàng rào và một đầu kia vào ngón tay
Luís. Chúng tôi đẩy hết cúc lên tít đầu dây và để chúng trượt từ từ,
từng chiếc từng chiếc một. Mỗi toa cáp treo đều chở đầy những
người chúng tôi biết. Có một cái đen sì chở Biriquinho. Chẳng có gì
là lạ khi nghe thấy một giọng nói vọng qua hàng rào, “Zezé, mày
đang phá hàng rào của bà phải không?”
“Không đâu, bà Dimerinda. Bà cứ ra đây mà xem này.”

“Ồ, bà thích xem cảnh này đấy. Chơi ngoan với em trai mày. Như
thế chẳng hay hơn à?”
Có lẽ như thế hay hơn thật, nhưng khi “cha đỡ đầu” là quỷ dữ
của tôi huých tôi một cái, thì chẳng có gì hay hơn chuyện giở trò
tinh quái…
“Bà sẽ cho cháu một cuốn lịch làm quà Giáng sinh như năm
ngoái chứ ạ?”
“Mày đã làm gì với cuốn lịch bà cho vậy hả?”
“Bà cứ vào trong mà xem, bà Dimerinda. Nó ở ngay phía trên túi
bánh mì đấy ạ.”
Bà bật cười và hứa sẽ sang xem. Chồng bà làm việc tại cửa hàng
bách hóa tổng hợp của ông Chico Franco.
 
Trò chơi còn lại là Luciano. Ban đầu Luís thực sự sợ nó, cứ túm
lấy quần tôi giật, đòi đi khỏi chỗ đó. Nhưng Luciano là bạn tôi. Mỗi
khi nhìn thấy tôi, nó đều rít lên rõ to. Glória cũng không thích nó và
bảo rằng loài dơi là ma cà rồng hút máu trẻ con.
“Không phải vậy đâu, Gló. Luciano không giống như vậy đâu. Nó
là bạn em mà. Nó biết em.”
“Em và cái kiểu cuồng động vật của em, suốt ngày nói chuyện
với con nọ, con kia..
Khó khăn lắm tôi mới thuyết phục được Luís tin rằng Luciano
không phải một con vật. Đối với chúng tôi, Luciano là một chiếc máy
bay đang bay đến căn cứ không quân Aíonsos.
“Nhìn này, Luís.”

Và Luciano thích thú bay quanh chúng tôi như thể nó hiểu chúng
tôi nói gì. Mà nó hiểu thật.
“Nó là một chiếc máy bay. Nó đang..
Tôi ngừng lại. Tôi phải bảo bác Edmundo nói cho tôi nghe từ đó
lần nữa mới được. Tôi không biết từ đó là “nháo lộn”, “nhào lộn” hay
“nhạo lộn”. Một trong những từ đó. Nhưng tôi không thể dạy em
mình một từ không chính xác.
 
Nhưng bây giờ nó muốn sang vườn thú.
Chúng tôi đến gần cái chuồng gà cũ. Trong chuồng, hai con gà
mái lông sáng màu đang mổ mổ xuống đất, còn con gà mái đen già
khụ thì lành đến nỗi chúng tôi còn có thể gãi đầu nó.
“Trước tiên chúng mình mua vé đã. Nắm tay anh nào, bởi vì trẻ
con dễ bị lạc ở chỗ đông người như thế này lắm. Nhìn xem, ngày
Chủ nhật ở đây thật nhộn nhịp phải không?”
Luís nhìn quanh, thấy khắp nơi toàn người là người, bèn nắm
chặt tay tôi.
Tại quầy vé, tôi ưỡn bụng và hắng giọng, ra vẻ quan trọng. Tôi
cho tay vào túi quần và hỏi người phụ nữ ở quầy, “Miễn vé đến mấy
tuổi nhỉ?”
“Năm.”
“Vậy thì cho một vé người lớn.”
Tôi bứt hai chiếc lá cam làm vé và chúng tôi bước vào.
“Con trai, trước hết chúng ta sẽ đến xem những con chim đẹp
như thế nào nhé. Nhìn kìa, những con vẹt thường, vẹt đuôi dài, vẹt

Nam Mỹ với đủ mọi màu sắc kìa. Những con lông sặc sỡ ở đằng kia
là vẹt Nam Mỹ đỏ.”
Mắt em tôi lồi ra vì thích thú.
Chúng tôi đi loanh quanh, ngắm nghía mọi thứ. Chúng tôi nhìn
ngó nhiều đến nỗi tôi còn để ý thấy Glória và Lalá ở đằng sau mọi
thứ khác, đang ngồi trên ghế băng bóc cam. Lalá đang nhìn tôi… Có
khi nào các chị đã phát hiện ra chăng? Nếu vậy thật thì chuyến thăm
vườn thú đó sẽ kết thúc kèm theo một cú phát ra trò vào mông ai
đó. Và ai đó ấy chỉ có thể là tôi mà thôi.
“Tiếp theo là gì vậy, Zezé, giờ chúng ta sẽ xem gì hả anh?”
Tôi lại hắng giọng và lấy lại điệu bộ vừa rồi. “Ra đằng kia xem
khỉ nào. Bác Edmundo gọi chúng là linh trưởng.”
Chúng tôi mang mấy quả chuối theo và ném cho lũ khỉ. Chúng
tôi biết mình không được phép làm thế, nhưng những người trông
coi vườn thú còn đang bận túi bụi bởi có quá đông khách tham
quan.
“Đừng đến gần quá, nếu không chúng sẽ ném vỏ chuối vào
người em đấy, nhóc ạ.”
“Em muốn xem sư tử.”
“Đi ngay và luôn nào.”
Tôi liếc nhìn sang chỗ có hai “linh trưởng” khác đang ăn cam. Từ
chuồng sư tử, tôi có thể nghe thấy hai con ấy đang nói gì.
“Đây rồi.”
Tôi chỉ tay vào hai con sư tử màu vàng, đích thị là sư tử châu
Phi. Luís nói nó muốn vỗ đầu con báo đen một cái.

“Em điên à, nhóc? Báo đen là con vật đáng sợ nhất vườn thú. Nó
được đưa tới đây vì đã cắn đứt cánh tay của mười tám người dạy
thú rồi ăn hết đấy.”
Luís có vẻ sợ hãi, vội rụt tay lại.
“Báo đen đến từ một rạp xiếc hả anh?”
“Đúng.”
“Rạp xiếc nào vậy, Zezé? Thế mà trước đây anh chưa bao giờ nói
cho em biết.”
Tôi suy nghĩ lung lắm. Tôi có biết ai có tên phù hợp để đặt cho
một rạp xiếc không nhỉ?
“À! Nó đến từ rạp xiếc Rozemberg.”
“Đó không phải tiệm bánh ạ?”
Càng ngày càng khó lừa thằng em tôi. Nó càng ngày càng khôn.
“Cũng có tiệm bánh tên như thế. Ngồi xuống ăn trưa thôi. Chúng
ta đã đi bộ nhiều rồi.”
Chúng tôi ngồi xuống và giả vờ ăn. Nhưng tai tôi ngứa ngáy, cứ
dỏng lên hóng hai chị nói chuyện.
“Chúng mình nên học tập nó, Lalá ạ. Xem đấy, nó kiên nhẫn với
thằng Luís biết bao.”
“Ừ, nhưng Luís có làm những chuyện mà nó vẫn làm đâu. Đó là
những việc xấu xa chứ không phải trò tinh nghịch.”
“Vậy nên trong máu nó mới có quỷ, nhưng nó ngộ nghĩnh đấy
chứ. Không ai ở ngoài phố có thể tức giận với nó, dù nó làm gì..

“Nó mà đi qua chỗ chị thì sẽ không thoát khỏi cảnh bị phết roi
đâu. Một ngày nào đó nó sẽ được dạy cho một bài học.”
Tôi nhìn Glória bằng ánh mắt thương xót. Chị luôn đến giải cứu
tôi và lần nào tôi cũng hứa với chị sẽ không tái phạm.
“Để sau đi. Bây giờ thì đừng. Bọn chúng đang chơi yên mà.”
Chị đã biết hết rồi. Chị biết tôi đã lội qua mương sang sân sau
nhà bà Celina. Tôi mê mẩn cái dây phơi quần áo đung đưa cả đống
cánh tay với ống chân trong gió. Lúc đó quỷ dữ bảo tôi rằng tôi có
thể làm cho tất cả những cánh tay, ống chân kia lộn tùng phèo cùng
lúc. Tôi đồng ý rằng cảnh đó hẳn sẽ hết sức buồn cười. Tôi tìm thấy
một mảnh thủy tinh sắc ở dưới mương, bèn trèo lên cây cam, kiên
nhẫn cắt cái dây phơi.
Tôi suýt ngã theo cái dây. Có tiếng kêu thất thanh và mọi người
chạy túa ra.
“Giúp tôi với, dây phơi bị đứt rồi.”
Nhưng một giọng người không biết phát ra từ đâu tru tréo.
“Đó là thằng con nhà ông Paulo đấy, thằng ranh con phá hoại đó.
Tôi nhìn thấy nó cầm mảnh thủy tinh leo lên cây cam kia kìa.”
***
“Zezé?”
“Gì vậy, Luís?”
“Sao anh biết nhiều về vườn thú thế?”
“Anh đã đến thăm vô số vườn thú rồi mà.”

Tôi nói xạo. Tất cả những gì tôi biết đều là do bác Edmundo kể
cho nghe. Bác thậm chí đã hứa một ngày nào đó sẽ đưa tôi đến
vườn thú. Nhưng bác đi quá chậm nên khi hai bác cháu đến nơi thì
chắc vườn thú chẳng còn ở đó nữa. Totoca đã từng đến vườn thú
một lần cùng với cha.
“Vườn thú anh thích nhất là Rua Barão de Drummond, ở Vila
Isabel. Em có biết nam tước Drummond là ai không? Tất nhiên em
chẳng biết đâu. Em còn bé quá chưa biết những chuyện như thế này
đâu. Ngài nam tước chắc chắn rất thân với Chúa. Bởi vì chính ngài
đã giúp Chúa phát minh ra trò xổ số, cái trò mà họ bán những tấm
vé tại quán Đói Khổ và tại vườn thú ấy. Khi nào em lớn hơn…”
Các chị tôi vẫn đang ở đó.
“Khi em lớn hơn thì sao cơ?”
“Em hỏi nhiều quá đấy, nhóc. Khi nào em đủ lớn, anh sẽ dạy em
về các con vật trong xổ số* và các số của chúng. Phải đến số hai
mươi cơ. Từ số hai mươi đến số hai mươi lăm, anh biết là có một
con bò cái, một con bò đực, một con gấu, một con nai và một con
hổ. Anh không biết chúng được xếp theo thứ tự như thế nào, nhưng
anh sẽ học để không dạy nhóc sai.”
Thằng bé đã phát chán trò chơi rồi.
“Zezé, hát bài 'Ngôi nhà nhỏ' cho em nghe đi.”
“Chúng ta đang ở vườn thú, đúng không? Ở đây đang đông
người quá.”
“Không. Chúng ta đã ra khỏi vườn thú rồi mà.”
“Bài đó dài lắm đấy. Anh chỉ hát một đoạn em thích thôi nhé.”

Tôi biết đó là đoạn về những con ve. Tôi hít căng lồng ngực.
 

Tôi sống trong một ngôi nhà
trên đỉnh đồi
Dưới chân nhà
vườn cây trái trải ra.
Một nếp nhà nho nhỏ
Đứng bên thềm
tôi có thể nhìn ra tận biển xa.
Tôi bỏ vài đoạn.

Trong đám cây cọ lạ
lũ ve sầu hát thánh ca.
Mặt trời lên nhuộm những cánh buồm vàng ruộm
Trong khu vườn,
một chú chim sơn ca.
 
Tôi ngừng hát. Các chị vẫn đang ngồi đó đợi tôi. Tôi nảy ra một
ý: Tôi sẽ hát cho đến khi đêm xuống. Tôi sẽ bám trụ ở đây lâu hơn
các chị.
Chẳng may mắn được đến thế. Tôi hát hết cả bài đó, hát lại lần
nữa, rồi hát bài “Vì tình yêu thoáng qua của em”, thậm chí cả bài
“Ramona”. Hai phiên bản khác nhau của bài “Ramona” mà tôi biết…
Mà các chị vẫn không nhúc nhích. Đến lúc đó thì tôi oải rồi. Tốt hơn
nên để chuyện này kết thúc thôi. Tôi đi đến chỗ Lalá.
“Nào, chìa mông ra đây.”

Tôi quay người lại, giơ mông ra cho chị, cắn chặt răng vì Lalá
đang cầm dép trên tay.
 
Đó là ý tưởng của mẹ.
“Hôm nay tất cả chúng ta sẽ đi xem nhà.”
Totoca dẫn tôi ra một chỗ và thì thầm, “Nếu mày nói với bất cứ ai
rằng chúng mình đã đến đó rồi, thì mày sẽ lãnh đủ.”
Nhưng tôi chẳng hề có ý định ấy.
Cả nhóm chúng tôi đi ra đường. Glória nắm tay tôi và được lệnh
không được rời mắt khỏi tôi dù chỉ một phút. Còn tôi nắm tay Luís.
“Khi nào chúng ta chuyển đến đó hả mẹ?” Glória hỏi.
“Sau Giáng sinh hai hôm, chúng ta sẽ phải gói ghém đồ đạc,” mẹ
nói, giọng buồn buồn.
Mẹ có vẻ rất mệt mỏi. Tôi thực lòng thấy thương mẹ. Mẹ đã làm
lụng cả đời. Mẹ làm việc từ khi lên sáu, khi nhà máy được xây dựng.
Người ta để mẹ ngồi lên một chiếc bàn và mẹ phải làm sạch và lau
khô các dụng cụ. Hồi đó, mẹ còn quá bé, đến nỗi tè dầm cả ra vì
không thể tự xuống khỏi bàn được. Đó là lý do mẹ chưa bao giờ
được đến trường, cũng như chưa bao giờ học đọc học viết. Khi mẹ
kể cho tôi nghe chuyện đó, tôi buồn đến mức đã hứa rằng khi nào
thành nhà thơ và trở nên thông thái, tôi sẽ đọc thơ của tôi cho mẹ
nghe.
Dấu hiệu Giáng sinh xuất hiện trên khắp các cửa hàng cửa hiệu.
Ông già Noel đã được vẽ lên trên mọi ô cửa kính trưng bày. Mọi
người đều đã mua thiệp, để tránh việc đến cận ngày mới đổ xô đi

mua. Tôi có một niềm hy vọng mong manh rằng lần này, Chúa Hài
Đồng sẽ được sinh ra trong trái tim tôi. Dù gì đi nữa, có lẽ tôi cũng
sẽ tiến bộ hơn chút ít khi đã đến tuổi chín chắn.
“Nó đây.”
Mọi người đều thích nó. Nhà mới nhỏ hơn nhà cũ một chút. Với
sự giúp sức của Totoca, mẹ tháo sợi dây thép buộc cổng và chúng
tôi chạy ùa vào. Glória buông tay tôi ra, quên bẵng mất chị đã sắp
thành thiếu nữ. Chị chạy tới chỗ cây xoài và choàng tay quanh thân
nó.
“Cây xoài là của chị. Chị đến chỗ nó đầu tiên.” Totoca làm như
thế với cây me.
Chẳng còn gì cho tôi. Tôi nhìn Glória, suýt khóc.
“Thế còn em thì sao, Gló?”
“Chạy ra sau nhà xem sao. Chắc phải còn những cây khác nữa
đấy, đồ ngốc.”
Tôi chạy đi, nhưng chỉ thấy cỏ mọc dài và cả đám những cây
cam già cỗi đầy gai. Bên cạnh rãnh nước là một cây cam ngọt nhỏ.
Tôi thất vọng quá. Các anh chị em của tôi đã chạy khắp nhà
nhận phòng ngủ cả rồi.
Tôi giật giật váy của Glória.
“Chẳng có gì khác cả.”
“Em chẳng biết quan sát gì cả. Đợi một phút. Chị sẽ tìm một cây
cho em.”
Ngay sau đó chị ra vườn với tôi. Chị chăm chú nhìn những cây
cam.

“Em không thích cây kia sao? Cây đó đẹp mà.”
Tôi không thích cây này, cũng chẳng thích cây kia, chẳng thích
cây nào trong đám ấy. Chúng nhiều gai quá.
“Em thích cây cam ngọt hơn đám cây xấu xí này.”
“Ở đâu cơ?”
Tôi dẫn chị đi xem cây cam.
“Cây cam nhỏ xinh quá này! Nó không có một cái gai nào. Nó
trông rất đặc trưng, đến mức nhìn từ xa ta cũng có thể nhận ra nó
là một cây cam ngọt. Nếu chị bé như em, chị cũng chẳng muốn cây
khác đâu.”
“Nhưng em muốn một cây to cơ.”
“Nghĩ kỹ mà xem, Zezé. Cây này vẫn còn nhỏ. Nó sẽ lớn lên
thành một cây to - em và nó sẽ cùng lớn lên. Em và nó sẽ hiểu nhau
như anh em. Em có thấy cái cành kia không? Nó là cành duy nhất,
đúng vậy thật, nhưng nó hơi giống một con ngựa được sinh ra chỉ
để cho em vậy.”
Tôi cảm thấy mình thực sự bị đối xử bất công. Chuyện này khiến
tôi nhớ đến cái vỏ chai rượu Scotch có hình các thiên thần mà chúng
tôi đã có lần nhìn thấy. Khi ấy, Lalá nói, “Thiên thần này là em.”
Glória chọn một thiên thần và Totoca cũng chọn một. Nhưng còn tôi
thì sao? Đến cuối cùng, tôi là cái đầu thấp bé ở phía sau tất cả
những thiên thần khác, gần như không có cánh. Thiên thần Scotland
thứ tư thậm chí còn không phải một thiên thần hoàn chỉnh… Tôi
luôn là kẻ cuối cùng. Mai sau lớn lên, tôi sẽ cho họ thấy. Tôi sẽ mua
nguyên cả cánh rừng nhiệt đới Amazon, và tất cả những cái cây ca...