Hoa hậu Hoàn Vũ Việt Nam 2017 H'hen Niê đọc sách tranh Sóc con đi học
Chào mừng quý vị đến với website của
Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tài liệu của Thư viện về máy tính của mình.
Nếu chưa đăng ký, hãy nhấn vào chữ ĐK thành viên ở phía bên trái, hoặc xem phim hướng dẫn tại đây
Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay phía bên trái.
Nếu chưa đăng ký, hãy nhấn vào chữ ĐK thành viên ở phía bên trái, hoặc xem phim hướng dẫn tại đây
Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay phía bên trái.
Sổ tay hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản trẻ em nữ vị thành niên ở trường THCS và THPT

- 0 / 0
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Trần Thị Hạnh
Ngày gửi: 16h:05' 12-07-2025
Dung lượng: 4.7 MB
Số lượt tải: 0
Nguồn:
Người gửi: Trần Thị Hạnh
Ngày gửi: 16h:05' 12-07-2025
Dung lượng: 4.7 MB
Số lượt tải: 0
Số lượt thích:
0 người
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Sổ tay
*********************
HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG
VỀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TÀI LIỆU DÀNH CHO GIÁO VIÊN, CÁN BỘ ĐOÀN, NHÂN VIÊN Y TẾ TRƯỜNG HỌC, HỌC SINH
NÒNG CỐT TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Nguyễn Nho Huy
Mai Huy Phương – Dương Thị Thuý Nga – Đào Thị Tuyết
Lê Văn Tuấn – Trần Ngọc Tiến – Hà Thị Thuỳ Linh
Sổ tay
HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG
VỀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Tài liệu dành cho giáo viên, cán bộ đoàn, nhân viên y tế trường học, học sinh nòng cốt
tại các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông
Hà Nội, 2023
MỤC LỤC
Lời nói đầu�������������������������������������������������������������������������������������� 5
Danh mục các chữ viết tắt�������������������������������������������������������������� 7
Hướng dẫn sử dụng sổ tay�������������������������������������������������������������� 8
Phần 1: THÔNG TIN CHÍNH VỀ SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ����������������������������������������������������������������� 10
Chủ đề 1: Tầm quan trọng của việc
chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ���������������������������� 11
1. Một số khái niệm chung về sức khoẻ sinh sản��������������������� 11
2. Vị thành niên ����������������������������������������������������������������������� 12
3. Sự cần thiết của việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản
vị thành niên nữ�������������������������������������������������������������������� 12
Chủ đề 2: Những thay đổi tâm sinh lí ở bạn gái tuổi dậy thì��� 14
1. Một số thay đổi tâm sinh lí ở lứa tuổi dậy thì
của vị thành niên nữ����������������������������������������������������������������� 14
2. Nguy cơ và cách xử lí����������������������������������������������������������� 15
Chủ đề 3: Những điều cần biết về kinh nguyệt������������������������� 17
1. Cơ chế hình thành kinh nguyệt��������������������������������������������� 18
2. Kinh nguyệt bình thường����������������������������������������������������� 19
3. Kinh nguyệt không bình thường ����������������������������������������� 19
4. Chăm sóc cơ thể trong kì kinh���������������������������������������������� 20
Chủ đề 4: Quan hệ tình dục và tình dục an toàn������������������������ 22
1. Khái niệm về quan hệ tình dục �������������������������������������������� 22
2. Quy định của pháp luật về tuổi quan hệ tình dục����������������� 22
3. Tác hại của việc quan hệ tình dục sớm�������������������������������� 23
4. Tình dục an toàn������������������������������������������������������������������� 23
2
Chủ đề 5: Quá trình mang thai��������������������������������������������������� 25
1. Quá trình hình thành thai nhi������������������������������������������������ 25
2. Ý nghĩa của việc mang thai�������������������������������������������������� 25
3. Dấu hiệu mang thai�������������������������������������������������������������� 26
4. Các nguy cơ đối với vị thành niên nữ mang thai����������������� 26
Chủ đề 6: Các biện pháp tránh thai������������������������������������������� 28
1. Vì sao phải tránh thai?���������������������������������������������������������� 28
2. Một số biện pháp tránh thai�������������������������������������������������� 28
Chủ đề 7: Bệnh lây truyền qua đường tình dục������������������������ 31
1. Khái niệm����������������������������������������������������������������������������� 31
2. Các bệnh lây truyền qua đường tình dục thường gặp����������� 31
3. D
ấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục��� 31
4. Phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục���������������������� 32
Chủ đề 8: Phòng, chống xâm hại tình dục vị thành niên nữ�����33
1. Xâm hại tình dục������������������������������������������������������������������ 33
2. Thủ phạm xâm hại tình dục�������������������������������������������������� 33
3. Đối tượng bị xâm hại tình dục���������������������������������������������� 34
4. Vị thành niên nữ cần làm gì để không bị xâm hại tình dục?�� 35
Phần 2: CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG VỀ
CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ40
Chủ đề 9: Vai trò của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên trong
hoạt động hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên
nữ trong các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông��41
3
1. Quan điểm của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên
về chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên.......................� 41
2. Vai trò của Đoàn Thanh niên trong các hoạt động hướng dẫn
chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ����������������������� 42
Chủ đề 10: Kĩ năng hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản
vị thành niên nữ trong các trường trung học cơ sở
và trung học phổ thông������������������������������������������������������������������������ 44
1. Kĩ năng giao tiếp������������������������������������������������������������������ 44
2. Kĩ năng sử dụng tài liệu truyền thông���������������������������������� 45
Chủ đề 11: Gợi ý một số hoạt động hướng dẫn chăm sóc
sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ trong các trường
trung học cơ sở và trung học phổ thông����������������������������������������� 46
1. Treo, dán áp phích, băng rôn������������������������������������������������ 46
2. Phát tin/ bài phát thanh trên loa ������������������������������������������� 46
3. Phát tờ gấp, tờ tin����������������������������������������������������������������� 46
4. Hướng dẫn thông qua mạng xã hội�������������������������������������� 46
5. Tư vấn����������������������������������������������������������������������������������� 47
6. Sinh hoạt câu lạc bộ������������������������������������������������������������� 47
7. Tổ chức cuộc thi������������������������������������������������������������������� 47
Tài liệu tham khảo������������������������������������������������������������������������ 50
4
Lời nói đầu
Sức khoẻ sinh sản và sức khoẻ tình dục là những yếu tố quan
trọng, có ý nghĩa quyết định tới sự phát triển lành mạnh về thể
chất và tinh thần của vị thành niên, thanh niên nói chung và học
sinh nói riêng. Trong chiến lược toàn cầu vì sức khoẻ phụ nữ,
trẻ em và vị thành niên năm 2016, Liên hợp quốc đã nhấn mạnh
việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục cho vị thành
niên, thanh niên thông qua tăng cường đầu tư cho chăm sóc sức
khoẻ, tăng độ bao phủ phổ cập, phát huy vai trò của các cấp chính
quyền, sự tham gia của các cá nhân và cộng đồng trong chăm sóc
sức khoẻ.
Mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành công nhất định
trong chăm sóc sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục cho vị thành
niên, thanh niên, nhưng vẫn còn một số bất cập trong giáo dục sức
khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục và cung cấp dịch vụ thân thiện
về sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục; tình trạng quan hệ tình
dục sớm, quan hệ tình dục không an toàn, mang thai ngoài ý muốn
và phá thai không an toàn, nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền
qua đường tình dục... của vị thành niên, thanh niên vẫn chưa được
cải thiện đáng kể.
Trước thực trạng trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với
Công ty TNHH Truyền thông Brandmax và các cơ quan, đơn vị
liên quan xây dựng Sổ tay hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh
sản vị thành niên nữ trong các trường trung học cơ sở và trung
học phổ thông. Sổ tay cũng là một tài liệu hỗ trợ các nhà quản lí
giáo dục, các giáo viên trong công tác quản lí và giảng dạy; giúp
học sinh được tiếp cận với thông tin, kiến thức khoa học và xây
dựng hành vi bảo vệ sức khoẻ tình dục, sức khoẻ sinh sản, hình
thành một cộng đồng hoà nhập và bình đẳng giới.
5
6
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BCS
Bao cao su
LTQĐTD
Lây truyền qua đường tình dục
QHTD
Quan hệ tình dục
SKSS
Sức khoẻ sinh sản
SKTD
Sức khoẻ tình dục
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
VTN
Vị thành niên
7
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SỔ TAY
Đối tượng sử dụng
Thầy cô giáo, cán bộ đoàn, nhân viên y tế trường học, học
sinh nòng cốt trong các trường trung học cơ sở và trung
học phổ thông.
Mục đích
Cung cấp những thông tin cần thiết về chăm sóc sức khoẻ
sinh sản vị thành niên nữ.
Hướng dẫn kĩ năng tổ chức một số hoạt động chăm sóc sức
khoẻ sinh sản vị thành niên nữ trong các trường trung học
cơ sở và trung học phổ thông. Từ đó, người tổ chức có thể
lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp với điều kiện và hoàn
cảnh thực tế ở địa phương.
Cấu trúc
Cuốn sổ tay gồm 2 phần:
Phần 1. Chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ
Phần này cung cấp các thông tin về chăm sóc sức khoẻ sinh
sản vị thành niên nữ. Đây là nguồn thông tin chủ chốt, là
cơ sở để xây dựng các thông điệp truyền thông phù hợp với
đối tượng.
8
Phần 2. Các hoạt động truyền thông về chăm sóc sức khoẻ
vị thành niên nữ
Phần này trình bày vai trò của Đoàn Thanh niên và Đội thiếu
niên trong việc hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị
thành niên nữ; kĩ năng cần thiết đối với người hướng dẫn;
gợi ý một số hình thức truyền thông về chăm sóc sức khoẻ
sinh sản vị thành niên nữ có thể thực hiện tại các trường
trung học cơ sở và trung học phổ thông.
9
Phần 1
THÔNG TIN CHÍNH VỀ
SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ
10
CHỦ ĐỀ
1
TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC CHĂM SÓC
SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ
1. Một số khái niệm chung về sức khoẻ sinh sản
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sức khoẻ sinh sản
(SKSS) là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và
xã hội mà không chỉ đơn thuần là không có bệnh tật hay ốm đau
liên quan đến hệ thống sinh sản. Do đó, SKSS ngụ ý rằng mọi
người đều có thể có một cuộc sống tình dục hài lòng và an toàn;
họ có khả năng sinh sản và tự quyết định sinh lúc nào, sinh như
thế nào và có sinh hay không.
Sức khoẻ sinh sản bao gồm:
Sức khoẻ thể chất là trạng thái cơ thể khoẻ mạnh, các cơ quan
sinh dục không bị tổn thương và đảm bảo cho việc thực hiện chức
năng tình dục và sinh sản.
Sức khoẻ tinh thần là trạng thái cá nhân cảm thấy thoải mái
với chính mình về SKSS và tình dục, biết thừa nhận những nhược
điểm, không tự ti, sống đoàn kết với mọi người.
Sức khoẻ xã hội: đảm bảo sự an toàn cho xã hội, có mối quan
hệ tốt với cộng đồng.
Nội dung của sức khoẻ sinh sản bao gồm: Quyền sinh sản;
Kế hoạch hoá gia đình; Làm mẹ an toàn; Phòng tránh mang thai
ngoài ý muốn, phá thai ở tuổi vị thành niên; Phòng ngừa và điều
trị vô sinh; Phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục
(LTQĐTD) và HIV/AIDS; Chăm sóc SKSS vị thành niên.
11
Chăm sóc sức khoẻ sinh sản được hiểu là sự phối hợp các
phương pháp, kĩ thuật và dịch vụ nhằm giúp con người có tình
trạng SKSS khoẻ mạnh thông qua việc phòng chống và giải quyết
những vấn đề liên quan đến SKSS.
2. Vị thành niên
Vị thành niên:
Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), vị thành
niên (VTN) là lứa tuổi từ 10 đến 19, thường được chia thành 3 giai
đoạn: VTN sớm (10 – 13 tuổi), VTN giữa (14 – 16 tuổi) và VTN
muộn (17 – 19 tuổi).
Tại Việt Nam, về mặt luật pháp, VTN là người dưới 18 tuổi,
được pháp luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục.
Vị thành niên nữ là khái niệm đề cập đến những em gái
trong độ tuổi từ 10 đến 19.
Tại Việt Nam, VTN nữ là những em gái ở giai đoạn chuyển từ
trẻ em sang người trưởng thành, thường từ 10 đến 18 tuổi.
3. Sự cần thiết của việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị
thành niên nữ
SKSS VTN nữ là tình trạng khoẻ mạnh về thể chất, tinh thần
và xã hội của tất cả những gì liên quan đến cấu tạo và hoạt động
của hệ thống sinh sản của nữ giới ở tuổi VTN, chứ không chỉ là
tình trạng không có bệnh hay khuyết tật của hệ thống đó.
Chăm sóc SKSS VTN nữ trong các trường trung học cơ sở và
trung học phổ thông (THCS và THPT) được hiểu là hệ thống các
biện pháp y khoa và biện pháp giáo dục nhằm giúp cho học sinh
nữ ở các trường trung học có nhận thức, thái độ, hành vi đúng đắn
đối với các vấn đề SKSS.
12
SKSS là vấn đề quan trọng với mọi lứa tuổi, đặc biệt là ở nhóm
thanh niên, VTN vì đây là một trong những nhóm dân số có ý nghĩa
quyết định đến chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực trong
tương lai.
Tại Việt Nam, học sinh trung học phần lớn nằm trong độ tuổi
VTN – lứa tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi tác động của môi trường xã
hội do những thay đổi về tâm sinh lí. Đối tượng này rất cần được
chăm sóc sức khoẻ và đã trở thành nhóm mục tiêu của các hoạt
động thông tin, giáo dục, truyền thông về SKSS.
Hiện nay, VTN nữ ở các trường THCS, THPT đang phải
đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến SKSS như kinh nguyệt,
tiền kinh nguyệt, nhiễm khuẩn đường sinh sản, quan hệ tình dục
(QHTD) không an toàn, mang thai ngoài ý muốn,... Chăm sóc
SKSS sẽ giúp các em biết cách đối phó với những vấn đề này một
cách an toàn và hiệu quả, có thể giảm nguy cơ gia tăng các bệnh
liên quan đến SKSS trong tương lai; đảm bảo cho các em có môi
trường và cơ hội tốt nhất để phát triển.
GHI NHỚ:
– VTN nữ cần được cung cấp kiến thức về SKSS và họ có quyền
được chăm sóc SKSS.
– VTN nữ có thể đối mặt với những áp lực về hình dáng cơ
thể, tình bạn và tình yêu. Họ cần được khuyến khích nói về
cảm xúc, nhu cầu của bản thân và được hỗ trợ khi cần thiết.
13
CHỦ ĐỀ
2
NHỮNG THAY ĐỔI TÂM SINH LÍ
Ở BẠN GÁI TUỔI DẬY THÌ
1. Một số thay đổi tâm sinh lí ở lứa tuổi dậy thì của vị
thành niên nữ
Bạn gái ở tuổi dậy thì sẽ nhận thấy bản thân mình có những
sự thay đổi sau:
Thay đổi về sinh lí
– Chiều cao, cân nặng tăng nhanh.
– Ngực nở, mông nở, cơ thể dần hình thành đường cong rõ nét.
– Tuyến vú phát triển.
– Xuất hiện lông nách, lông mu.
– Mồ hôi nặng mùi hơn, da nhờn hơn, nổi mụn trứng cá.
– Xuất hiện dịch âm đạo và kinh nguyệt.
Chiều cao
Trước dậy thì
Dậy thì
Những thay đổi ở bạn gái tuổi dậy thì
14
Giai đoạn
Thay đổi về tâm lí
– Chợt vui chợt buồn, khó kiểm soát được cảm xúc.
– Thích thể hiện và khẳng định bản thân trước mọi người.
– Có xu hướng độc lập.
– Dễ nảy sinh mâu thuẫn với cha mẹ.
– Muốn tìm hiểu nhiều hơn về cấu tạo của cơ thể mình, quan
tâm đến làm đẹp thường xuyên hơn.
– Có mong muốn kết bạn và chia sẻ với bạn bè nhiều hơn.
– Bị hấp dẫn về mặt giới tính bởi một người nào đó, dễ nhầm
lẫn giữa tình cảm bạn bè và tình yêu đôi lứa.
– Tò mò, thích khám phá, thử nghiệm, có những hành vi
bốc đồng.
2. Nguy cơ và cách xử lí
2.1. Một số khó khăn tâm lí thường gặp của vị thành niên nữ
– Áp lực về hình dáng cơ thể không đạt các tiêu chuẩn vẻ đẹp
(số đo ba vòng, làn da, mái tóc,…).
– Ngỡ ngàng, bối rối với những thay đổi trong cơ thể của
mình, đặc biệt là sự xuất hiện của kinh nguyệt.
– Lo lắng về kết quả học tập, việc chọn nghề nghiệp trong
tương lai.
– Mâu thuẫn tình cảm giữa bản thân với người lớn trong gia
đình (ông bà, bố mẹ,…), với bạn bè, với người yêu,…
– Áp lực từ những lời mời gọi, dụ dỗ tham gia vào quan hệ
tình dục, hút thuốc, uống rượu bia, sử dụng ma tuý,…
15
2.2. Gợi ý cách xử lí
– Nhận thức được rằng sự thay đổi là một phần của cuộc sống
nên mỗi người cần phải học cách chấp nhận nó.
– Dành thời gian để hiểu rõ về bản thân mình (sở thích, năng
lực, mục tiêu). Viết ra những điều mà bạn thực sự quan tâm và
muốn đạt được.
– Tập luyện các môn giúp vượt qua căng thẳng như: nhảy dây,
cầu lông,...
– Duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh và tích cực vận động
thể chất.
– Chia sẻ cảm xúc với bạn bè, gia đình hoặc người tin cậy để
có sự hỗ trợ tinh thần.
– Tham gia các nhóm hoạt động xã hội, hoạt động cộng đồng.
– Tìm kiếm sự giúp đỡ của cha mẹ, thầy cô giáo hoặc chuyên
gia tư vấn khi có những thắc mắc về thể chất và tinh thần liên quan
đến lứa tuổi của mình.
– Gọi đến tổng đài Bảo vệ và chăm sóc trẻ em (số 111) khi
cần được trợ giúp.
GHI NHỚ:
– Ở tuổi dậy thì, bạn gái có nhiều thay đổi về vóc dáng, tính
cách. Kì kinh nguyệt đầu tiên là mốc đánh dấu bạn gái bước
vào tuổi dậy thì.
– Những thay đổi trong thời kì này giúp bạn gái trở nên nữ tính,
tự tin và chủ động hơn; tuy nhiên, cũng khiến cho bạn gái lo
lắng, bất an và có thể gặp phải nhiều nguy cơ.
– Chăm sóc cơ thể đúng cách giúp bạn gái trải qua tuổi dậy thì
vui tươi, mạnh khoẻ.
16
CHỦ ĐỀ
3
NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ KINH NGUYỆT
Loa vòi trứng
Ống dẫn trứng
Tử cung
Buồng trứng
Cổ tử cung
Âm đạo
Hệ thống sinh sản nữ giới
Vị trí của hệ thống sinh sản trong cơ thể nữ giới
17
1. Cơ chế hình thành kinh nguyệt
Do sự thay đổi hormone sinh dục, trong mỗi chu kì hành
kinh, cơ thể bạn gái thường có 1 trứng chín và rụng rồi được
phóng ra. Nội mạc tử cung sẽ dày lên, đợi trứng được thụ tinh về
làm tổ. Trong trường hợp trứng không được thụ tinh, lớp nội mạc
tử cung sẽ bong ra và chu kì kinh nguyệt bắt đầu.
Giai đoạn ít
có khả năng
có thai
24
25
2632
1
2
Giai đoạn
hành kinh
3
23
4
5
22
21
6
20
7
19
8
Rụng trứng
18
9
10
17
16
15
14
13
12
11
Giai đoạn dễ có thai
Chu kì kinh nguyệt
(Theo Tài liệu hướng dẫn giáo dục giới tính và tình dục toàn diện trong
Chương trình Giáo dục Trung học cơ sở 2018, tr.103)
18
2. Kinh nguyệt bình thường
– Tuổi bắt đầu có kinh: 8 – 15 tuổi.
– Vòng kinh: 22 – 35 ngày, trung bình là 28 – 30 ngày.
– Thời gian hành kinh: 3 – 7 ngày.
– Lượng máu kinh: trung bình tính bằng thay 3 – 5 lần băng vệ
sinh mỗi ngày.
– Máu kinh: màu đỏ tươi, không đông, có mùi hơi nồng,
không tanh.
3. Kinh nguyệt không bình thường
– Kinh sớm: có kinh trước 8 tuổi.
– Vô kinh nguyên phát: quá 16 tuổi chưa hành kinh.
– Vô kinh thứ phát: quá 3 tháng chưa hành kinh nếu trước
đó kinh rất đều và quá 6 tháng chưa có kinh nếu trước đó kinh
không đều.
– Vô kinh giả: máu kinh vẫn có nhưng không chảy ra ngoài,
còn gọi là bế kinh do màng trinh kín hoặc cổ tử cung bị dính.
– Kinh ít: lượng máu kinh ra rất ít.
– Kinh nhiều: lượng máu kinh nhiều hơn bình thường.
– Kinh thưa: vòng kinh dài trên 35 ngày.
– Kinh mau: vòng kinh ngắn dưới 21 ngày.
– Băng kinh: máu kinh ra rất nhiều, trên 150ml trong một vài
ngày (thay trên 8 lần băng vệ sinh/ngày) gây choáng váng, mệt
mỏi, đôi khi bị ngất xỉu.
– Rong kinh: kinh kéo dài trên 7 ngày.
19
– Rong huyết: ra máu không liên quan đến kì kinh.
– Thống kinh: đau bụng nhiều khi có kinh, có thể bị mệt mỏi,
ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt.
4. Chăm sóc cơ thể trong kì kinh
– Vận động nhẹ nhàng,
không nên làm việc nặng
hoặc tập các môn thể thao đòi
hỏi nhiều sức lực như chạy
nhảy, đẩy tạ, bơi lặn. Nếu
bị đau bụng cần phải nằm
nghỉ ngơi, chườm ấm vùng
bụng dưới.
– Ăn uống đủ chất dinh
dưỡng, tăng cường bổ sung
chất đạm, chủ yếu là đạm
động vật và thức ăn có nhiều
calci sao cho cân bằng đạm,
đường, chất béo, muối khoáng,
vitamin và chất xơ. Cần tránh
sử dụng các loại gia vị mạnh,
có tính kích thích như ớt, gừng,
hạt tiêu,...
Nghỉ ngơi trong kì kinh
Bữa ăn đủ chất dinh dưỡng trong kì kinh
– Tắm rửa hằng ngày bằng nước ấm, sạch, không nên bơi
lội hoặc ngâm người trong bồn tắm. Nên thay băng vệ sinh
3 – 5 lần/ngày. Mỗi lần thay băng vệ sinh cần rửa bộ phận sinh
dục bằng nước sạch, không nên xối hay xịt nước quá sâu vào bên
trong âm đạo; sau đó dùng khăn sạch lau khô rồi mới đóng băng
20
vệ sinh mới. Rửa và lau khô theo thứ tự
từ trước ra sau. Không tự ý sử dụng các
loại dung dịch vệ sinh phụ nữ bởi acid
trong các dung dịch này có thể làm thay
đổi môi trường âm đạo, tăng nguy cơ
gây viêm nhiễm âm đạo.
Vệ sinh cơ thể trong kì kinh
GHI NHỚ:
– Sự xuất hiện của kinh nguyệt là điều bình thường khi bạn gái
bước vào tuổi dậy thì.
– Bạn gái có thể mang thai khi chưa có kinh vì trứng rụng lần
đầu đã gặp tinh trùng và được thụ tinh ngay.
– Trong khoảng 1 – 2 năm đầu kể từ khi bắt đầu có kinh, bạn
gái không nên quá lo lắng khi thấy kinh nguyệt không đều
hoặc có một số dấu hiệu khó chịu trong kì kinh như đau bụng,
mệt mỏi,...
– Cần ăn uống đủ chất, vận động nhẹ nhàng và vệ sinh đúng
cách trong thời gian kinh nguyệt. Nếu thấy kinh nguyệt bất
thường cần thăm khám bác sĩ sản phụ khoa.
21
CHỦ ĐỀ
4
QUAN HỆ TÌNH DỤC VÀ TÌNH DỤC AN TOÀN
1. Khái niệm về quan hệ tình dục
Quan hệ tình dục (còn gọi là giao hợp hay giao cấu) là việc
thực hiện các hành vi để mang lại khoái cảm tình dục hoặc để
sinh sản.
QHTD nhằm tìm kiếm khoái cảm có thể diễn ra giữa một
người với một người hay với nhiều
Sổ tay
*********************
HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG
VỀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TÀI LIỆU DÀNH CHO GIÁO VIÊN, CÁN BỘ ĐOÀN, NHÂN VIÊN Y TẾ TRƯỜNG HỌC, HỌC SINH
NÒNG CỐT TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Nguyễn Nho Huy
Mai Huy Phương – Dương Thị Thuý Nga – Đào Thị Tuyết
Lê Văn Tuấn – Trần Ngọc Tiến – Hà Thị Thuỳ Linh
Sổ tay
HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG
VỀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Tài liệu dành cho giáo viên, cán bộ đoàn, nhân viên y tế trường học, học sinh nòng cốt
tại các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông
Hà Nội, 2023
MỤC LỤC
Lời nói đầu�������������������������������������������������������������������������������������� 5
Danh mục các chữ viết tắt�������������������������������������������������������������� 7
Hướng dẫn sử dụng sổ tay�������������������������������������������������������������� 8
Phần 1: THÔNG TIN CHÍNH VỀ SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ����������������������������������������������������������������� 10
Chủ đề 1: Tầm quan trọng của việc
chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ���������������������������� 11
1. Một số khái niệm chung về sức khoẻ sinh sản��������������������� 11
2. Vị thành niên ����������������������������������������������������������������������� 12
3. Sự cần thiết của việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản
vị thành niên nữ�������������������������������������������������������������������� 12
Chủ đề 2: Những thay đổi tâm sinh lí ở bạn gái tuổi dậy thì��� 14
1. Một số thay đổi tâm sinh lí ở lứa tuổi dậy thì
của vị thành niên nữ����������������������������������������������������������������� 14
2. Nguy cơ và cách xử lí����������������������������������������������������������� 15
Chủ đề 3: Những điều cần biết về kinh nguyệt������������������������� 17
1. Cơ chế hình thành kinh nguyệt��������������������������������������������� 18
2. Kinh nguyệt bình thường����������������������������������������������������� 19
3. Kinh nguyệt không bình thường ����������������������������������������� 19
4. Chăm sóc cơ thể trong kì kinh���������������������������������������������� 20
Chủ đề 4: Quan hệ tình dục và tình dục an toàn������������������������ 22
1. Khái niệm về quan hệ tình dục �������������������������������������������� 22
2. Quy định của pháp luật về tuổi quan hệ tình dục����������������� 22
3. Tác hại của việc quan hệ tình dục sớm�������������������������������� 23
4. Tình dục an toàn������������������������������������������������������������������� 23
2
Chủ đề 5: Quá trình mang thai��������������������������������������������������� 25
1. Quá trình hình thành thai nhi������������������������������������������������ 25
2. Ý nghĩa của việc mang thai�������������������������������������������������� 25
3. Dấu hiệu mang thai�������������������������������������������������������������� 26
4. Các nguy cơ đối với vị thành niên nữ mang thai����������������� 26
Chủ đề 6: Các biện pháp tránh thai������������������������������������������� 28
1. Vì sao phải tránh thai?���������������������������������������������������������� 28
2. Một số biện pháp tránh thai�������������������������������������������������� 28
Chủ đề 7: Bệnh lây truyền qua đường tình dục������������������������ 31
1. Khái niệm����������������������������������������������������������������������������� 31
2. Các bệnh lây truyền qua đường tình dục thường gặp����������� 31
3. D
ấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục��� 31
4. Phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục���������������������� 32
Chủ đề 8: Phòng, chống xâm hại tình dục vị thành niên nữ�����33
1. Xâm hại tình dục������������������������������������������������������������������ 33
2. Thủ phạm xâm hại tình dục�������������������������������������������������� 33
3. Đối tượng bị xâm hại tình dục���������������������������������������������� 34
4. Vị thành niên nữ cần làm gì để không bị xâm hại tình dục?�� 35
Phần 2: CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG VỀ
CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ40
Chủ đề 9: Vai trò của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên trong
hoạt động hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên
nữ trong các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông��41
3
1. Quan điểm của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên
về chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên.......................� 41
2. Vai trò của Đoàn Thanh niên trong các hoạt động hướng dẫn
chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ����������������������� 42
Chủ đề 10: Kĩ năng hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản
vị thành niên nữ trong các trường trung học cơ sở
và trung học phổ thông������������������������������������������������������������������������ 44
1. Kĩ năng giao tiếp������������������������������������������������������������������ 44
2. Kĩ năng sử dụng tài liệu truyền thông���������������������������������� 45
Chủ đề 11: Gợi ý một số hoạt động hướng dẫn chăm sóc
sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ trong các trường
trung học cơ sở và trung học phổ thông����������������������������������������� 46
1. Treo, dán áp phích, băng rôn������������������������������������������������ 46
2. Phát tin/ bài phát thanh trên loa ������������������������������������������� 46
3. Phát tờ gấp, tờ tin����������������������������������������������������������������� 46
4. Hướng dẫn thông qua mạng xã hội�������������������������������������� 46
5. Tư vấn����������������������������������������������������������������������������������� 47
6. Sinh hoạt câu lạc bộ������������������������������������������������������������� 47
7. Tổ chức cuộc thi������������������������������������������������������������������� 47
Tài liệu tham khảo������������������������������������������������������������������������ 50
4
Lời nói đầu
Sức khoẻ sinh sản và sức khoẻ tình dục là những yếu tố quan
trọng, có ý nghĩa quyết định tới sự phát triển lành mạnh về thể
chất và tinh thần của vị thành niên, thanh niên nói chung và học
sinh nói riêng. Trong chiến lược toàn cầu vì sức khoẻ phụ nữ,
trẻ em và vị thành niên năm 2016, Liên hợp quốc đã nhấn mạnh
việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục cho vị thành
niên, thanh niên thông qua tăng cường đầu tư cho chăm sóc sức
khoẻ, tăng độ bao phủ phổ cập, phát huy vai trò của các cấp chính
quyền, sự tham gia của các cá nhân và cộng đồng trong chăm sóc
sức khoẻ.
Mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành công nhất định
trong chăm sóc sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục cho vị thành
niên, thanh niên, nhưng vẫn còn một số bất cập trong giáo dục sức
khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục và cung cấp dịch vụ thân thiện
về sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục; tình trạng quan hệ tình
dục sớm, quan hệ tình dục không an toàn, mang thai ngoài ý muốn
và phá thai không an toàn, nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền
qua đường tình dục... của vị thành niên, thanh niên vẫn chưa được
cải thiện đáng kể.
Trước thực trạng trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với
Công ty TNHH Truyền thông Brandmax và các cơ quan, đơn vị
liên quan xây dựng Sổ tay hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh
sản vị thành niên nữ trong các trường trung học cơ sở và trung
học phổ thông. Sổ tay cũng là một tài liệu hỗ trợ các nhà quản lí
giáo dục, các giáo viên trong công tác quản lí và giảng dạy; giúp
học sinh được tiếp cận với thông tin, kiến thức khoa học và xây
dựng hành vi bảo vệ sức khoẻ tình dục, sức khoẻ sinh sản, hình
thành một cộng đồng hoà nhập và bình đẳng giới.
5
6
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BCS
Bao cao su
LTQĐTD
Lây truyền qua đường tình dục
QHTD
Quan hệ tình dục
SKSS
Sức khoẻ sinh sản
SKTD
Sức khoẻ tình dục
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
VTN
Vị thành niên
7
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SỔ TAY
Đối tượng sử dụng
Thầy cô giáo, cán bộ đoàn, nhân viên y tế trường học, học
sinh nòng cốt trong các trường trung học cơ sở và trung
học phổ thông.
Mục đích
Cung cấp những thông tin cần thiết về chăm sóc sức khoẻ
sinh sản vị thành niên nữ.
Hướng dẫn kĩ năng tổ chức một số hoạt động chăm sóc sức
khoẻ sinh sản vị thành niên nữ trong các trường trung học
cơ sở và trung học phổ thông. Từ đó, người tổ chức có thể
lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp với điều kiện và hoàn
cảnh thực tế ở địa phương.
Cấu trúc
Cuốn sổ tay gồm 2 phần:
Phần 1. Chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ
Phần này cung cấp các thông tin về chăm sóc sức khoẻ sinh
sản vị thành niên nữ. Đây là nguồn thông tin chủ chốt, là
cơ sở để xây dựng các thông điệp truyền thông phù hợp với
đối tượng.
8
Phần 2. Các hoạt động truyền thông về chăm sóc sức khoẻ
vị thành niên nữ
Phần này trình bày vai trò của Đoàn Thanh niên và Đội thiếu
niên trong việc hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị
thành niên nữ; kĩ năng cần thiết đối với người hướng dẫn;
gợi ý một số hình thức truyền thông về chăm sóc sức khoẻ
sinh sản vị thành niên nữ có thể thực hiện tại các trường
trung học cơ sở và trung học phổ thông.
9
Phần 1
THÔNG TIN CHÍNH VỀ
SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ
10
CHỦ ĐỀ
1
TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC CHĂM SÓC
SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ
1. Một số khái niệm chung về sức khoẻ sinh sản
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sức khoẻ sinh sản
(SKSS) là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và
xã hội mà không chỉ đơn thuần là không có bệnh tật hay ốm đau
liên quan đến hệ thống sinh sản. Do đó, SKSS ngụ ý rằng mọi
người đều có thể có một cuộc sống tình dục hài lòng và an toàn;
họ có khả năng sinh sản và tự quyết định sinh lúc nào, sinh như
thế nào và có sinh hay không.
Sức khoẻ sinh sản bao gồm:
Sức khoẻ thể chất là trạng thái cơ thể khoẻ mạnh, các cơ quan
sinh dục không bị tổn thương và đảm bảo cho việc thực hiện chức
năng tình dục và sinh sản.
Sức khoẻ tinh thần là trạng thái cá nhân cảm thấy thoải mái
với chính mình về SKSS và tình dục, biết thừa nhận những nhược
điểm, không tự ti, sống đoàn kết với mọi người.
Sức khoẻ xã hội: đảm bảo sự an toàn cho xã hội, có mối quan
hệ tốt với cộng đồng.
Nội dung của sức khoẻ sinh sản bao gồm: Quyền sinh sản;
Kế hoạch hoá gia đình; Làm mẹ an toàn; Phòng tránh mang thai
ngoài ý muốn, phá thai ở tuổi vị thành niên; Phòng ngừa và điều
trị vô sinh; Phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục
(LTQĐTD) và HIV/AIDS; Chăm sóc SKSS vị thành niên.
11
Chăm sóc sức khoẻ sinh sản được hiểu là sự phối hợp các
phương pháp, kĩ thuật và dịch vụ nhằm giúp con người có tình
trạng SKSS khoẻ mạnh thông qua việc phòng chống và giải quyết
những vấn đề liên quan đến SKSS.
2. Vị thành niên
Vị thành niên:
Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), vị thành
niên (VTN) là lứa tuổi từ 10 đến 19, thường được chia thành 3 giai
đoạn: VTN sớm (10 – 13 tuổi), VTN giữa (14 – 16 tuổi) và VTN
muộn (17 – 19 tuổi).
Tại Việt Nam, về mặt luật pháp, VTN là người dưới 18 tuổi,
được pháp luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục.
Vị thành niên nữ là khái niệm đề cập đến những em gái
trong độ tuổi từ 10 đến 19.
Tại Việt Nam, VTN nữ là những em gái ở giai đoạn chuyển từ
trẻ em sang người trưởng thành, thường từ 10 đến 18 tuổi.
3. Sự cần thiết của việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị
thành niên nữ
SKSS VTN nữ là tình trạng khoẻ mạnh về thể chất, tinh thần
và xã hội của tất cả những gì liên quan đến cấu tạo và hoạt động
của hệ thống sinh sản của nữ giới ở tuổi VTN, chứ không chỉ là
tình trạng không có bệnh hay khuyết tật của hệ thống đó.
Chăm sóc SKSS VTN nữ trong các trường trung học cơ sở và
trung học phổ thông (THCS và THPT) được hiểu là hệ thống các
biện pháp y khoa và biện pháp giáo dục nhằm giúp cho học sinh
nữ ở các trường trung học có nhận thức, thái độ, hành vi đúng đắn
đối với các vấn đề SKSS.
12
SKSS là vấn đề quan trọng với mọi lứa tuổi, đặc biệt là ở nhóm
thanh niên, VTN vì đây là một trong những nhóm dân số có ý nghĩa
quyết định đến chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực trong
tương lai.
Tại Việt Nam, học sinh trung học phần lớn nằm trong độ tuổi
VTN – lứa tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi tác động của môi trường xã
hội do những thay đổi về tâm sinh lí. Đối tượng này rất cần được
chăm sóc sức khoẻ và đã trở thành nhóm mục tiêu của các hoạt
động thông tin, giáo dục, truyền thông về SKSS.
Hiện nay, VTN nữ ở các trường THCS, THPT đang phải
đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến SKSS như kinh nguyệt,
tiền kinh nguyệt, nhiễm khuẩn đường sinh sản, quan hệ tình dục
(QHTD) không an toàn, mang thai ngoài ý muốn,... Chăm sóc
SKSS sẽ giúp các em biết cách đối phó với những vấn đề này một
cách an toàn và hiệu quả, có thể giảm nguy cơ gia tăng các bệnh
liên quan đến SKSS trong tương lai; đảm bảo cho các em có môi
trường và cơ hội tốt nhất để phát triển.
GHI NHỚ:
– VTN nữ cần được cung cấp kiến thức về SKSS và họ có quyền
được chăm sóc SKSS.
– VTN nữ có thể đối mặt với những áp lực về hình dáng cơ
thể, tình bạn và tình yêu. Họ cần được khuyến khích nói về
cảm xúc, nhu cầu của bản thân và được hỗ trợ khi cần thiết.
13
CHỦ ĐỀ
2
NHỮNG THAY ĐỔI TÂM SINH LÍ
Ở BẠN GÁI TUỔI DẬY THÌ
1. Một số thay đổi tâm sinh lí ở lứa tuổi dậy thì của vị
thành niên nữ
Bạn gái ở tuổi dậy thì sẽ nhận thấy bản thân mình có những
sự thay đổi sau:
Thay đổi về sinh lí
– Chiều cao, cân nặng tăng nhanh.
– Ngực nở, mông nở, cơ thể dần hình thành đường cong rõ nét.
– Tuyến vú phát triển.
– Xuất hiện lông nách, lông mu.
– Mồ hôi nặng mùi hơn, da nhờn hơn, nổi mụn trứng cá.
– Xuất hiện dịch âm đạo và kinh nguyệt.
Chiều cao
Trước dậy thì
Dậy thì
Những thay đổi ở bạn gái tuổi dậy thì
14
Giai đoạn
Thay đổi về tâm lí
– Chợt vui chợt buồn, khó kiểm soát được cảm xúc.
– Thích thể hiện và khẳng định bản thân trước mọi người.
– Có xu hướng độc lập.
– Dễ nảy sinh mâu thuẫn với cha mẹ.
– Muốn tìm hiểu nhiều hơn về cấu tạo của cơ thể mình, quan
tâm đến làm đẹp thường xuyên hơn.
– Có mong muốn kết bạn và chia sẻ với bạn bè nhiều hơn.
– Bị hấp dẫn về mặt giới tính bởi một người nào đó, dễ nhầm
lẫn giữa tình cảm bạn bè và tình yêu đôi lứa.
– Tò mò, thích khám phá, thử nghiệm, có những hành vi
bốc đồng.
2. Nguy cơ và cách xử lí
2.1. Một số khó khăn tâm lí thường gặp của vị thành niên nữ
– Áp lực về hình dáng cơ thể không đạt các tiêu chuẩn vẻ đẹp
(số đo ba vòng, làn da, mái tóc,…).
– Ngỡ ngàng, bối rối với những thay đổi trong cơ thể của
mình, đặc biệt là sự xuất hiện của kinh nguyệt.
– Lo lắng về kết quả học tập, việc chọn nghề nghiệp trong
tương lai.
– Mâu thuẫn tình cảm giữa bản thân với người lớn trong gia
đình (ông bà, bố mẹ,…), với bạn bè, với người yêu,…
– Áp lực từ những lời mời gọi, dụ dỗ tham gia vào quan hệ
tình dục, hút thuốc, uống rượu bia, sử dụng ma tuý,…
15
2.2. Gợi ý cách xử lí
– Nhận thức được rằng sự thay đổi là một phần của cuộc sống
nên mỗi người cần phải học cách chấp nhận nó.
– Dành thời gian để hiểu rõ về bản thân mình (sở thích, năng
lực, mục tiêu). Viết ra những điều mà bạn thực sự quan tâm và
muốn đạt được.
– Tập luyện các môn giúp vượt qua căng thẳng như: nhảy dây,
cầu lông,...
– Duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh và tích cực vận động
thể chất.
– Chia sẻ cảm xúc với bạn bè, gia đình hoặc người tin cậy để
có sự hỗ trợ tinh thần.
– Tham gia các nhóm hoạt động xã hội, hoạt động cộng đồng.
– Tìm kiếm sự giúp đỡ của cha mẹ, thầy cô giáo hoặc chuyên
gia tư vấn khi có những thắc mắc về thể chất và tinh thần liên quan
đến lứa tuổi của mình.
– Gọi đến tổng đài Bảo vệ và chăm sóc trẻ em (số 111) khi
cần được trợ giúp.
GHI NHỚ:
– Ở tuổi dậy thì, bạn gái có nhiều thay đổi về vóc dáng, tính
cách. Kì kinh nguyệt đầu tiên là mốc đánh dấu bạn gái bước
vào tuổi dậy thì.
– Những thay đổi trong thời kì này giúp bạn gái trở nên nữ tính,
tự tin và chủ động hơn; tuy nhiên, cũng khiến cho bạn gái lo
lắng, bất an và có thể gặp phải nhiều nguy cơ.
– Chăm sóc cơ thể đúng cách giúp bạn gái trải qua tuổi dậy thì
vui tươi, mạnh khoẻ.
16
CHỦ ĐỀ
3
NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ KINH NGUYỆT
Loa vòi trứng
Ống dẫn trứng
Tử cung
Buồng trứng
Cổ tử cung
Âm đạo
Hệ thống sinh sản nữ giới
Vị trí của hệ thống sinh sản trong cơ thể nữ giới
17
1. Cơ chế hình thành kinh nguyệt
Do sự thay đổi hormone sinh dục, trong mỗi chu kì hành
kinh, cơ thể bạn gái thường có 1 trứng chín và rụng rồi được
phóng ra. Nội mạc tử cung sẽ dày lên, đợi trứng được thụ tinh về
làm tổ. Trong trường hợp trứng không được thụ tinh, lớp nội mạc
tử cung sẽ bong ra và chu kì kinh nguyệt bắt đầu.
Giai đoạn ít
có khả năng
có thai
24
25
2632
1
2
Giai đoạn
hành kinh
3
23
4
5
22
21
6
20
7
19
8
Rụng trứng
18
9
10
17
16
15
14
13
12
11
Giai đoạn dễ có thai
Chu kì kinh nguyệt
(Theo Tài liệu hướng dẫn giáo dục giới tính và tình dục toàn diện trong
Chương trình Giáo dục Trung học cơ sở 2018, tr.103)
18
2. Kinh nguyệt bình thường
– Tuổi bắt đầu có kinh: 8 – 15 tuổi.
– Vòng kinh: 22 – 35 ngày, trung bình là 28 – 30 ngày.
– Thời gian hành kinh: 3 – 7 ngày.
– Lượng máu kinh: trung bình tính bằng thay 3 – 5 lần băng vệ
sinh mỗi ngày.
– Máu kinh: màu đỏ tươi, không đông, có mùi hơi nồng,
không tanh.
3. Kinh nguyệt không bình thường
– Kinh sớm: có kinh trước 8 tuổi.
– Vô kinh nguyên phát: quá 16 tuổi chưa hành kinh.
– Vô kinh thứ phát: quá 3 tháng chưa hành kinh nếu trước
đó kinh rất đều và quá 6 tháng chưa có kinh nếu trước đó kinh
không đều.
– Vô kinh giả: máu kinh vẫn có nhưng không chảy ra ngoài,
còn gọi là bế kinh do màng trinh kín hoặc cổ tử cung bị dính.
– Kinh ít: lượng máu kinh ra rất ít.
– Kinh nhiều: lượng máu kinh nhiều hơn bình thường.
– Kinh thưa: vòng kinh dài trên 35 ngày.
– Kinh mau: vòng kinh ngắn dưới 21 ngày.
– Băng kinh: máu kinh ra rất nhiều, trên 150ml trong một vài
ngày (thay trên 8 lần băng vệ sinh/ngày) gây choáng váng, mệt
mỏi, đôi khi bị ngất xỉu.
– Rong kinh: kinh kéo dài trên 7 ngày.
19
– Rong huyết: ra máu không liên quan đến kì kinh.
– Thống kinh: đau bụng nhiều khi có kinh, có thể bị mệt mỏi,
ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt.
4. Chăm sóc cơ thể trong kì kinh
– Vận động nhẹ nhàng,
không nên làm việc nặng
hoặc tập các môn thể thao đòi
hỏi nhiều sức lực như chạy
nhảy, đẩy tạ, bơi lặn. Nếu
bị đau bụng cần phải nằm
nghỉ ngơi, chườm ấm vùng
bụng dưới.
– Ăn uống đủ chất dinh
dưỡng, tăng cường bổ sung
chất đạm, chủ yếu là đạm
động vật và thức ăn có nhiều
calci sao cho cân bằng đạm,
đường, chất béo, muối khoáng,
vitamin và chất xơ. Cần tránh
sử dụng các loại gia vị mạnh,
có tính kích thích như ớt, gừng,
hạt tiêu,...
Nghỉ ngơi trong kì kinh
Bữa ăn đủ chất dinh dưỡng trong kì kinh
– Tắm rửa hằng ngày bằng nước ấm, sạch, không nên bơi
lội hoặc ngâm người trong bồn tắm. Nên thay băng vệ sinh
3 – 5 lần/ngày. Mỗi lần thay băng vệ sinh cần rửa bộ phận sinh
dục bằng nước sạch, không nên xối hay xịt nước quá sâu vào bên
trong âm đạo; sau đó dùng khăn sạch lau khô rồi mới đóng băng
20
vệ sinh mới. Rửa và lau khô theo thứ tự
từ trước ra sau. Không tự ý sử dụng các
loại dung dịch vệ sinh phụ nữ bởi acid
trong các dung dịch này có thể làm thay
đổi môi trường âm đạo, tăng nguy cơ
gây viêm nhiễm âm đạo.
Vệ sinh cơ thể trong kì kinh
GHI NHỚ:
– Sự xuất hiện của kinh nguyệt là điều bình thường khi bạn gái
bước vào tuổi dậy thì.
– Bạn gái có thể mang thai khi chưa có kinh vì trứng rụng lần
đầu đã gặp tinh trùng và được thụ tinh ngay.
– Trong khoảng 1 – 2 năm đầu kể từ khi bắt đầu có kinh, bạn
gái không nên quá lo lắng khi thấy kinh nguyệt không đều
hoặc có một số dấu hiệu khó chịu trong kì kinh như đau bụng,
mệt mỏi,...
– Cần ăn uống đủ chất, vận động nhẹ nhàng và vệ sinh đúng
cách trong thời gian kinh nguyệt. Nếu thấy kinh nguyệt bất
thường cần thăm khám bác sĩ sản phụ khoa.
21
CHỦ ĐỀ
4
QUAN HỆ TÌNH DỤC VÀ TÌNH DỤC AN TOÀN
1. Khái niệm về quan hệ tình dục
Quan hệ tình dục (còn gọi là giao hợp hay giao cấu) là việc
thực hiện các hành vi để mang lại khoái cảm tình dục hoặc để
sinh sản.
QHTD nhằm tìm kiếm khoái cảm có thể diễn ra giữa một
người với một người hay với nhiều
 





